حيوان و مركب خود بنمايد و الا مستعد مخاصمهء آن در روز قيامت بشود . « 1 » و آن را از جنايت نمودن محافظت بنمايد و الا اگر سوار آن يا جلودار آن است ، پس ضامن جنايتى كه به دست و سر نموده است مىباشد و اگر ايستاده است يا آن‌كه رانندهء آن است ، پس جنايت دست و پا و سر او را هرسه ضامن مىباشد و اگر يك حيوان هم قائد و هم راكب و هم سايق دارد ، پس همگى در ضمانت آن‌چه را كه كرده است شريك مىباشند . و گاهى از حيوان پياده شود كه اقامهء سنت نبويّه را نموده است « 2 » و از جملهء خيرات است و موجب رفاهيت حيوان و اصلاح معيشت خود است اگر حيوان از او است يا سرور و مكارى و حسن سلوك با او است اگر از او است ، و ايضا موجب رياضت دادن نفس و عادت يافتن آن است بر راه رفتن و سبب احتراز نمودن از ضعف اعصاب و هيجان بواسير و عرق النساء است ايضا كه همگى از طول سوارى به هم مىرسند . و بر حيوان نخوابد كه موجب ثقل و اذيت او است . و ناخوشى دبر كه آن را جذو گويند و باعث سقط شدن آن است از خوابيدن بر روى آن به‌هم مىرسد ، مگر اندك خوابى يا آن‌كه در محمل باشد . « 3 » و بر پشت آن ، چهار زانو و به ساير هيئاتى كه موجب اذيت او است ننشيند . و در حال وقوف و واداشتن آن از آن پياده شود . « 4 » و زياد بر طاقت ، بر آن بار نكند . « 5 » و سه نفر بر يك حيوان سوار نشوند كه يكى از آن‌ها ملعون است . « 6 » و اگر در راه رفتن به مثل حالت رفتن به سوى چراگاه و طويله به راه مىرود ، پس آن را نزند كه همان‌قدر اندازه راه او و طاقت او است و الا فى الجمله آن را تاديب كند . « 7 » و بر صورت آن نزند كه هرچيزى را حرمتى است و حرمت بهايم در صورت

--> ( 1 ) . مفيد رحمه اللّه ، ارشاد ، ج 2 ، ص 144 ، در احوالات حضرت على بن الحسين عليهما السّلام ؛ در مورد زدن به ناقه فرمود : « لو لا القصاص . . . » و مناقب آل أبى طالب ، ج 4 ، ص 168 . ( 2 ) . بيهقى ، سنن كبرى ، ج 5 ، ص 418 و 419 ، رقم 10338 ؛ اين حاشيه در مورد پياده شدن از حيوان است . ( 3 ) . من لا يحضره الفقيه ، ج 2 ، ص 194 و 195 ، رقم 884 و الامان من أخطار الأسفار ، ص 100 . ( 4 ) . سنن كبرى ، ج 5 ، ص 418 ، رقم 10335 و 10336 . ( 5 ) . من لا يحضره الفقيه ، ج 2 ، ص 187 ، رقم 841 . ( 6 ) . اصول كافى ، ج 6 ، ص 541 ، ح 19 . ( 7 ) . همان ، ص 538 ، ح 6 .